ابو القاسم سلطانى
297
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
در سال 1763 ميلادى Stoerck آن را بهعنوان داروى اختصاصى نقرس توصيه مىنمايد و در اواخر اين قرن بهعنوان آرامبخش ، مدر ، مسهل و بهويژه براى نقرس ، رماتيسم ، خيز عمومى انساج و تپش قلب مورد مصرف قرار گرفته و به همين منظور در امريكا كشت آن آغاز شده است و از اواخر دوران قاجاريه در ايران نيز از آن استفاده درمانى به عمل آمده است . بهطورىكه در كتاب مفتاح الادويه ناصرى چنين آمده است : كلشيك نوعى از سورنجان است كه از اروپ [ اروپا ] مىآورند 4 * . و سلطان الحكماء مىنويسد : به فرنگى كلشيك و كلشيكوم اتومنال به اعتقاد اين مولف حرارت آن از دوم تجاوز نمىكند و قوت آن تا سه سال باقى است در شعب قصبه الريه ، نزله ريه و آلات بول موثر است در نزله ريه و استسقاى مزمن بدل پياز عنصل مىشود . براى نقرس و درد مفاصل بگيرند : پياز سورنجان 7 / 56 گرم 5 * در 450 گرم سركه خيسانده بعد از 2 روز صاف با عسل به قوام آورند . مقدار خوراك آن قريب 50 گرم 6 * مىباشد . مقدار خوراك پياز آن حد اكثر 600 ميلىگرم 7 * مىباشد 8 * . قسمت قابل مصرف در درمان : پياز و دانهها مىباشد و چون پياز از نظر ناپايدار بودن مقدار كلشى سين مشكلاتى را در درمان ايجاد مىكرده است امروزه بيشتر از دانهها استفاده مىشود . تركيبات شيميائى : پياز و دانهها داراى كلشىسين ( پياز 6 / 0 درصد ، دانه 8 / 0 درصد ) ، 2 - , Demecolcine , Colchiceine , N - Formyl - N - deacetylco lchicine , N - dea - cetyl - n - methycolchicine , Demethy Colchicine آلفا و بتا 3 Methycolchicine , Lumicolchicine مىباشند . همچنين موسيلاژ ، آميدن ، قند ، تانن و علاوه بر آن دانهها مقدار كمى گاليك اسيد و روغن دارند . كلشىسين سمى ميتوتيك مىباشد تقسيم سلولى را متوقف مىنمايد و بر روى كروموزومهاى سلول تاثير مىنمايد از اين خاصيت براى اصلاح انواع گياهان استفاده مىشود Demecolcine . موجود در سورنجان را در لوسمى موثر مىدانند . سورنجان مانع تجمع اوره و اسيد اوريك در خون مىشود . خواص : آرامكننده دردهاى وابسته به اعصاب محيطى ، مدر ، مهوع ، مسهل ، زيادكننده ترشح صفرا .